Introductio ad Summa Theologiae: Scriptoris Thomæ Aquinatis opus magnum
In lucem philosophiae et theologiae scholasticae se protendit Summa Theologiae, opus comprehensive et sistematicum, quod per saecula fluxum doctrinalem qui in occidentali mundo viguit moderatus est. Hoc documentum est opus scholasticum, quod non solum doctos sed etiam studentes et doctores ecclesiae in via philosophandi et theologiae adiuvat. Summa Theologiae estconfecta adhibendo modum quaestionis-article-respondeo-sed contra, quod est structura typica in multis scholasticis operibus. Summa non solum de fide explicat, sed etiam de ratione architectura naturae, de principio essendi, de moralibus, de gratia, de sacramentis, et de vita christiana; omnia opere concordiae inter philosophiam naturalem et revelationem divinam proponit.
In hoc articulo, proponetur gnosis generis de Summa Theologiae, eius origo, structure, methodus disputationis, materiae principales, et usus hodiernus in studiis theologicis et philosophicis. Finis huius collectionis est dare lectores compendiosam viam ad legem, contextum historicum, et praxim legentis in Summa Theologiae, ut visio et intellectus melius manifestentur fuerint.
Origo, nomen, et propositum huius operis
Quo nomine Summa Theologiae significatur, exordium est: summa = summa, ordo summarium doctrinalis; Theologiae = scientia de Deo et religione. Thomas Aquinatis, causidicus et magister ordinis dominicanorum, Summa Theologiae contexuit ut compendium sistematicum qui omnes partes fidei christianae in modum rationalem redderet. Propositum eius non tantum esset respondere quaestionibus, sed etiam monstrationes rationales subnectere, ut credentibus et incredulis ratio cum fide concordaret. In hoc opere, ratione et revelationi juncturae sunt: theologia naturalis et fidei interpretatio in una symphonia sunt positae.
Varii terminorum iniqua sunt: quaestio (disputatio circa aliquid), articulus (propositio ad examinandum), respondo (respondere dicto), Sed Contra (contra argumenta opponuntur), atque Ad primam (ad primam rationem respondetur). Haec lex, quamquam rigida, facilitat disputationem publicam et privatam, et structurae ordinem in universa christiana theologia imitatur.
Estructura generis: Prima Pars, Secunda Pars, et Tertia Pars
Summa Theologiae habet structuram triplicem, que hic brevi exponitur:
Prima Pars (Pars Prima) — de Deo, de creatione, et de ordine rerum in mente divina. Haec pars initium doctrinae theologiae offert et fundamenta metaphysicae sustentat. Deus ipsius adeptio, eius naturae, unitatis, et nostrae relationis ad ipsum discussiones singulatim comprehensae sunt.
Secunda Pars (Pars Secunda) — de scientia morum et de virtutibus. Haec pars se dividit in duas partes: Prima Secundae (IIa Pars) et Secundae Secundae (IIb Pars). Hic tractantur virtutes, subiecta ethica, iustitia, fortitudo, prudentia, et relationes inter legem naturalem et gratiae donum.
Tertia Pars — de vita Christi et de sacra Trinitate in contextu redemptione. Hic tractantur mysteria redemptionis, gratia, sacramenta, et obligationes moralium viventium. Opus hoc fere completum est, cum in tempora Aquinatis ultima manu ad finem non consummatum manserit.
Prima Pars viget in theologia naturali et metaphysicae principiis: substantia, accidens, esse, gloria Dei, et relatio inter creaturas. Secunda Pars communicat cum Ethica ad praxim morum. Tertia Pars, postquam in scientia mysteria tractavit, proposal ad sacramenta et mysterium incarnati movet lectores fluctuate ad fundamenta gratiae.
Methodus scholasticus in Summa Theologiae
Summa Theologiae, laude, utilitatem suam iniqua in quaestiones et articulos sistit. Haec methodus confirmat claritatem et argumentationem:
Quaestio — quaestiones generales, quae systema doctrinale explorant. Quod quaestiones proprias continet, a discussionibus deductis ad eventualem conclusionem procedit.
Articulus — una propositio quae habet confirmationem vel negationem; plerumque ternio: ad primam vel ad secundam.
Sed Contra — contra argumenta opposita exponuntur, ad id quod opponitur ostendendum, atque ut propriae opiniones robustius ostendantur.
Respondeo — respondere argumentum principale, proponens rationalem explanationem; saepe cum rationibus causae, principia, et exemplis.
Conclusio — demonstratio finalis ex suppositionibus generalibus et particularibus derivanda.
Hic modus dialecticus non tantum disputationem contentus est, sed etiam consilium ad doctrinam christianam puram et ordinate excitantem exhibet. In hac contemplatione, ratio et fides concordant, atque philosophia naturalis a revelatione divina non dividitur, sed coniungitur in complenda synthesi.
Materia principalis: De Deo et de creandis
Prima pars theologiae structuram ponit circa Deum, suam naturam, et relationem creaturarum ad ipsum. Subiecta sunt: unitas divina, trinitas, potentia, intelligentia, et eternitas. Aquinas proponit rationes de existentia Dei atque de natura Dei quae plerumque in quæstionibus exquisite examinantur. In isto contextu, verba causae primae, causam efficacem, et finalem causam ostenduntur ut ordo rerum intelligatur.
Deinde, de creatura, Generatione, Creatio ex nihilo, Angelisque, et humanis in creatione explicatur. Hic notam habet thema existentia et informationem de creaturis: ex nihilo creatio significat originem rerum a Deo, et magna est pars doctrinae de providentia et ordine divino.
Secunda Pars: virtutes, mores, et lex moralis
Secunda Pars, divisa in duas partes, meditat de ratione morum et de virtutibus moralibus. Prima Secundae tractat de virtutibus cardinalibus et theologicalibus, de iustitia, temperantia, fortitudine, prudentia, atque de virtutibus continentes. Secundae Secundae facit de moralibus determinationibus, iudiciis de legibus naturelles, gratia, cum Christo, et auctoritatis ecclesiasticae. In ambitu huius sectionis, est *moralis ethica* in sensu amplo: lectura secundum fontes naturalis philosophiae et revelationis sacramentalis.
Importantissimum est meminisse ordo conscientiae et ratio moralis in Summa: virtutes fiunt ex habitu, cumque Gratia Dei et gratia naturae interoperationem ostendunt. Hic propositio: habitus morales formant animam ad plenam fortitudinem et perseverantiam, ad rectam intentionem, et ad finem beatitudinis.
Virtutes cardinuales — prudentia, iustitia, fortitudo, temperantia (et aliae virtutes naturalis ordo).
Virtutes theologiae — fides, spes, caritas; haec fundamentales sunt ad relationem ad Deum.
Lex naturalis — principia de bono et malo ex ratione humana et ordine naturali.
Secunda Pars: de gratia, scriptura, et vita christiana
In Secunda Pars, alia pars, tractatur de gratia divina, de sacramentis, et de operationibus gratiae in vita christiana. Hic descriptio realis de modo quo vita moralis transformatur per gratiam, et quo modo sacramenta dona et efficacia gratiarum crescunt. Subiecta sunt: gratia gratificada, ordinatio ecclesiastica, et operatio sanctificans.
Quæstiones de gratia cooperante, de libertate arbitrii in luce gratiae, et de pertinentibus relationibus inter gratia et natürliche intellectus sensibles . Sunt etiam tractata quaestio: justitia venae divinae et caritas Christi, quae mutationem moralem in animis fidelium efficit.
Tertia Pars: christologia, sacramenta, et vita caelestis
In Tertia Pars, theologica contemplatio extenditur ad mysterium incarnati, redemptionis, et sacramentorum. Hic tractatur de Christo, de eius humanae et divinae naturae unione, de mysterio incarnationis, passionis, et resurrectionis. Postea de sacramentis ecclesiae, de Missa, Baptismo, Confirmatione, Eucharistia, et aliis sacramentis; omnia instrumenta gratiam efficaciam sustinent.
Ultima pars in naturali et theologia mystica, de gloria aeternitatis, de vita post mortem, et de beatitudine definit in contextu fidei. Hic lector invenit notionem salvatio per Christum, gratia divina, et fidelis vita in diuina cognitione.
Quidam themata clavis et notae centrales
In opere Thomæ Aquinatis, nonnulla sunt thema, quae circa omnes partes resonant et in expositione universa saepe referuntur. Infundamus nunc paucas notas centrales:
Existentia Dei et argumenta rationis naturalis, intra contextum philosophiae naturalis et theologiae fidei.
Unitas divina et Trinitas, cum ratione personae et opera divinae providentiae explicantur.
Creatio ex nihilo et ordinis naturae cum libertate humana.
Gratia et libero arbitrio — cooperatio Dei et hominis in salutis processu.
Virtutes cardinales et theologia moralis, quibus ratio naturae congruit cum legibus revelationis.
Praeterea, methodus scholastica in Summa Theologiae, quaestionibus et articulis, diu examinatur. Ex hoc oritur intellectus: non solum veritas dogmatica, sed etiam via progressiva in cognitione et cultura fidei.
Lectio et interpretatio: quomodo legi Summa Theologiae hodie
Lectio huius operis non est solum legenda, sed exercitium intellectus et praxis ethicae. Mulitudo annorum doctrinarum, argumentorum et exemplorum potest duci lectorum ad intelligentiam profundam. Quidam stilum admonet:
Legere in contextu — intellegere historiam scholasticam, fontes philosophicos (Aristoteles, Averroes, alii), et relationem ad revelationem biblicam.
Secundum ordinem — primo in parte metaphysicae, de Deo et creatione, deinde in parte morali et inspiratione sacramentorum.
Notanda terminorum — attentionem ad terminos technicos (quaestio, articulus, respondere, sed contra, etc.) et ad modos argumentandi.
Ad legentem hodiernum, utilissimum est sequi iterationes et consultationes in editionibus recentibus, quae notas lectoris, indices rerum, et glossaria addunt. Etiam exstat varietas versiones latinas et translationes in linguas modernas, ut lectores complures perdere non possint.
Influenta et legatum Sumae Theologiae
Labor Thomæ Aquinatis, in Summa Theologiae, fundamentum hodiernae theologiae scholasticae et philosophiae moralis constituit. Eius robusta rationalitas et unio fidei et rationis fungunt microcosa oportune in theologia dogmatica, filosofia, ethicis» et formatione catechetica. In doctrinarum traditione, haec opuses:
Influenciæ in theologia dogmatica — Nomen Dei, mysterium trinitatis, incarnatio et redemptionis mysteria tractantur in contextu philosophico.
Influenciæ in theologia moralis — conceptus virtutum, iustitiae, et amoris quae sunt fundamentum vitae christianae.
Influenciæ in philosophia naturalis — demonstratio habitudinum causae, principia ontologicae, et leges naturae.
Influenciæ in theologia pastoral — applicatio doctrinarum ad vitam ecclesialem, sacramenta, et praxi spiritualem.
In luce huius legati, Summa Theologiae etiam hodie legitur in seminariis, universitatis facultatibus, et congregationibus ecclesiasticis, ubi disponit fundamenta recta pro disputationibus doctrinae. Quamquam antiquioris theologiae, tamen redintegrat sensum de rationalitate fidei et prolatione disciplinarum scholasticarum.
Utilitas practicа pro studiosis et lectoribus modernis
Quamvis Summa Theologiae non sit manuale simplicissimum in sequentibus lectionibus, suus stilus et structura oferunt bene amplis gradibus intellectus:
Analyticae problematum: methodus quaestionum et articulorum ad profundam analisium deductionis.
Systema argumentorum: connexio inter principia metaphysicae et principia moralis et pastoralium disciplinarum.
Lectio comparativa cum aliis traditionibus philosophicis et theologicis, ut fortitudo in dialogis interreligiosis et inter religiis.
Ordo disciplinae in catechesi, theologia dogmatica, ac philosophia naturalis: quaestiones serientur ad aedificandum doctrinam.
Exempla praxistica includunt: discussionem de gratiae cooperante, de libero arbitrio, de justitia distributiva, et de mysterio incarnationis, quae pueris et studens utiliter explicantur si leguntur cum contextu historicali et philosophico.
Ediciones, editiones, et instrumenta ad textualem explorationem
Quamvis textus originalis latinus purissimus, hodiernae editiones includunt notas, glossaria, et indices utiles cognitioni. Quidam fontes interretiales et bibliothecariorum accessibilitates sunt:
Editiones latinae — variis annis impressae, cum apparatuses scholarly, notas criticismis, et indices rerum.
Editiones anglophonorum — in lingua Anglica, cum translationibus qui textum Latinum congruent et parate ad navigationem.
Commentarii — textus scholasticus ac historicus, qui expositiones de quaestionibus et articulis afferunt, cum problematibus interpretativis et comparationibus cum philosophia classicis.
In pagina, lectores adhibere possunt fontes primariae et secundarii, disputationes academicae, et res docendi quae ex Summa Theologiae eruitur. Praeterea, instrumenta digitalia et bibliothecae universitates cum textu Latini et translationibus praebent instrumenta ad explorationem seriorem et discursum.
Conclusio: Summa Theologiae ut via intellectualis et spiritualis
Summa Theologiae non solum est corpus doctrinalis; est etiam via vita intelectualis et spiritualis. Ordo naturalis et revelatio divina in harmoniam generis sunt, dum scrutatur regulae fidei et rationis coloniam. Haec opus docet non solum de quomodo credere, sed etiam de quomodo intelligere credendum esse. Ex hac disciplina oritur sensus pro disciplinis theologiae, philosophiae, et morales vitae, qui ad synthesis doctrinalem et pastoralem ducit.
Pro finali bono lectoris, commendatur ut legat Summa Theologiae non solum ex perspectiva historica, sed etiam ex perspectiva hodierna, in qua quaestiones circa gratiam, libertatem, iustitiam, et divina providentia sunt non minus pertinentes. Haec universa consideratio efficit ut aliquando consideratio fidei et ratioe in una via procedat, et ut studium theologiam et philosophiae utiliter coniungat, ad illuminationem mentis et renovationem cordis.
Por Mariela Izquierdo 
